Кожата е најголемиот орган во човечкото тело и има многу важна улога. Таа го штити организмот од бактерии, вируси, загадување, хемикалии и други штетни влијанија од околината. Освен тоа, кожата помага во регулирањето на телесната температура, го спречува губењето на течности и овозможува да чувствуваме допир, топлина, студ и болка. Поради сите овие функции, многу е важно правилно да се грижиме за неа. Еден од најголемите предизвици за здравјето на кожата е прекумерното изложување на сончевите ултравиолетови (УВ) зраци.
Сончевата светлина е неопходна за животот на Земјата и има многу позитивни ефекти. Таа му помага на организмот да создава витамин Д, кој е важен за здравјето на коските, забите и имунолошкиот систем. Покрај тоа, сончевата светлина може да го подобри расположението и да придонесе за подобро ментално здравје. Сепак, како и кај многу други работи, потребна е умереност. Предолгото изложување на сонце без соодветна заштита може да доведе до сериозни оштетувања на кожата.
Што се УВ-зраци?
Ултравиолетовите зраци се дел од сончевото зрачење што не можеме да го видиме со голо око. Тие се делат на три вида:
-
УВА-зраци – навлегуваат длабоко во кожата и се присутни во текот на целата година, дури и кога времето е облачно. Тие се главна причина за предвремено стареење на кожата, појава на брчки, губење на еластичноста и појава на темни дамки.
-
УВБ-зраци – делуваат на површината на кожата и најчесто предизвикуваат црвенило и изгореници. Тие имаат голема улога во развојот на рак на кожата.
-
УВЦ-зраци – се најопасни, но за среќа речиси целосно се апсорбираат од озонската обвивка и не стигнуваат до површината на Земјата.
Иако не можеме да ги видиме или почувствуваме УВ-зраците, тие постојано делуваат на нашата кожа. Затоа заштитата е важна секој ден, а не само кога сме на плажа.
Последици од прекумерно изложување на сонце
Кога кожата е изложена на сонце без заштита, може да се појават различни проблеми. Најчести се:
-
црвенило и болни изгореници;
-
сува и чувствителна кожа;
-
појава на пеги и темни дамки;
-
предвремено стареење на кожата;
-
губење на еластичноста;
-
зголемен ризик од рак на кожата.
Особено чувствителни се децата, бидејќи нивната кожа е потенка и полесно се оштетува. Изгорениците добиени во детството можат да го зголемат ризикот од заболувања на кожата подоцна во животот.
Што претставува SPF?
SPF е кратенка од англискиот израз Sun Protection Factor (заштитен фактор од сонце). Тој покажува колку добро кремата ја штити кожата од УВБ-зраците.
Најчесто се користат:
-
SPF 15 – обезбедува основна заштита, но не е доволен при долго изложување на сонце.
-
SPF 30 – блокира околу 97% од УВБ-зраците и е добар избор за секојдневна употреба.
-
SPF 50 – блокира околу 98% од УВБ-зраците и се препорачува при престој на плажа, базен или планина, како и за лица со светла и чувствителна кожа.
Важно е да се знае дека ниту една крема не обезбедува 100% заштита.
Како правилно се користи крема со SPF?
За да биде ефикасна, кремата треба правилно да се нанесува:
-
Да се нанесе околу 20–30 минути пред излегување на сонце.
-
Да се нанесе доволна количина на сите изложени делови од телото – лице, уши, врат, раце, нозе и стапала.
-
Да се обновува на секои два часа.
-
Повторно да се нанесе по капење, бришење со пешкир или обилно потење.
-
Да не се користи крема со истечен рок на употреба.
Дополнителни мерки за заштита
Освен користењето SPF-крема, постојат и други начини за заштита:
-
избегнување на директно сонце од 11 до 17 часот;
-
престојување во сенка кога е можно;
-
носење капа со широк обод;
-
користење очила за сонце со УВ-заштита;
-
носење лесна облека со долги ракави кога сонцето е најсилно;
-
користење чадор на плажа.
Овие мерки значително го намалуваат ризикот од оштетување на кожата.
Хидратација и исхрана
Во летните денови организмот губи многу течности преку потење. Затоа е важно секој ден да се пие доволно вода. Добра хидратација ја прави кожата поеластична и поздрава.
Покрај водата, треба да се јаде храна богата со витамини и антиоксиданси. Овошјето и зеленчукот, како лубеница, диња, праски, јагоди, домати, моркови, краставици и портокали, содржат многу вода и хранливи материи кои придонесуваат за здрава кожа.
Нега на кожата по сончање
По враќањето од плажа или по подолг престој на сонце, потребно е:
-
да се истушираме со млака вода;
-
да нанесеме хидратантен крем или лосион по сончање;
-
да пиеме повеќе течности;
-
да избегнуваме повторно изложување на сонце ако кожата е зацрвенета.
Доколку се појават силни изгореници, плускавци, висока температура или силна болка, потребно е да се побара медицинска помош.
Вообичаени заблуди
Многу луѓе мислат дека крема со SPF е потребна само на плажа. Тоа не е точно. УВ-зраците продираат и низ облаците, па дури и низ стаклото, па затоа заштита е потребна и при секојдневни активности. Исто така, не е доволно кремата да се нанесе само еднаш наутро – таа мора редовно да се обновува.
Заклучок
Заштитата на кожата од УВ-зраците е важен дел од здравиот начин на живот. Со правилна употреба на креми со SPF, избегнување на силното сонце, носење заштитна облека и доволна хидратација, можеме значително да го намалиме ризикот од изгореници, предвремено стареење и сериозни заболувања на кожата. Стекнувањето на овие навики уште од детството придонесува за зачувување на здравјето и убавината на кожата во текот на целиот живот. Грижата за кожата не треба да биде само летна навика, туку секојдневен дел од нашата лична хигиена и здравствена култура.
